Je vermogen beschermen voor de volgende generatie

In Vlaanderen betaal je een vast schenkingstarief bij een schenking van roerende goederen (cash, effecten, aandelen) aan kinderen of partners, en een hoger vast tarief aan andere personen. Die tarieven zijn ongeacht het bedrag hetzelfde, wat schenken bij leven fiscaal veel voordeliger maakt dan erven, want erfbelasting is progressief en loopt snel op. Voor aandelen van een familiale vennootschap bestaat zelfs een gunstregime met vrijstelling, op voorwaarde dat je voldoende stemrechten bezit, de vennootschap een reële economische activiteit uitoefent en die activiteit gedurende een bepaalde periode wordt voortgezet. Dat gunstregime is wel aan strikte voorwaarden gebonden, onder meer rond vastgoed in de vennootschap.

Een maatschap is een vennootschap zonder rechtspersoonlijkheid die veel wordt gebruikt voor vermogensplanning. Het principe: je brengt vermogen in (effecten, cash), schenkt de deelbewijzen aan je kinderen (tegen het vaste schenkingstarief voor roerende goederen), maar behoudt als zaakvoerder de volledige controle over beleggingen en uitkeringen. Je kinderen zijn eigenaar, maar kunnen niet zomaar aan het vermogen. De oprichtingskosten zijn laag (een onderhandse akte volstaat) en er is geen publicatieplicht voor jaarrekeningen. Let wel op: de Vlaamse Belastingdienst kijkt steeds kritischer naar het controlebehoud. De statuten moeten zorgvuldig worden opgesteld.

Meer dan je zou willen. Zonder planning valt je volledige nalatenschap in de erfbelasting, en die loopt progressief op: hoe groter het geërfde bedrag, hoe zwaarder de belastingdruk. Bovendien hangt het tarief sterk af van de verwantschap. Kinderen en kleinkinderen betalen minder dan broers, zussen of niet-verwanten, maar ook bij directe familie kan de rekening fors uitvallen als het vermogen onvoorbereid overgaat. Het goede nieuws: met een doordacht plan kan je die druk aanzienlijk verlagen. Denk aan schenken bij leven, het slim structureren van je vermogen of een testament op maat. Hoe vroeger je daarmee begint, hoe meer mogelijkheden je hebt. De concrete technieken en hun fiscale impact hangen af van je gezinssituatie, je vermogenssamenstelling en de wetgeving op dat moment.

Dan beslist een vrederechter wie je zaken beheert, via een procedure bewindvoering. Dat is traag, duur en je hebt er geen controle over. Een zorgvolmacht voorkomt dat. Daarin leg je vast wie in jouw plaats beslist over je vermogen, bankrekeningen, beleggingen en persoonlijke zaken als je wilsonbekwaam wordt. Belangrijk voor ondernemers: een zorgvolmacht geldt voor je persoonlijk vermogen en je aandelen, maar niet voor je bestuursmandaat in de vennootschap. Dat is een persoonlijke bevoegdheid (intuitu personae) en kan je niet overdragen via een volmacht. Voorzie daarvoor een opvolgingsregeling in je statuten.

Begin met een inventaris: welk vermogen heb je (privé, in de vennootschap, vastgoed, beleggingen), wie zijn je erfgenamen, en wat wil je bereiken? Van daaruit bekijk je de opties: schenken bij leven (tegen een vast, relatief laag tarief voor roerende goederen, of zelfs vrijgesteld voor familiale aandelen onder strikte voorwaarden), een maatschap oprichten als controlestructuur, je huwelijkscontract aanpassen, een zorgvolmacht opstellen, of je testament herzien. Elke situatie is anders. Het belangrijkste is dat je op tijd begint, want niet-geregistreerde schenkingen worden bij een vroegtijdig overlijden van de schenker alsnog in de nalatenschap meegeteld. De wachttermijn daarvoor is de voorbije jaren verlengd.